Het volk is de baas. Daar is iedereen het over eens. Volgens het aloude democratische principe bepaalt de meerderheid wat goed is voor iedereen. Een prachtig uitgangspunt. Die keren dat iemand alles in zijn eentje kon bepalen, behoren tot de zwartste perioden uit de geschiedenis. Dat willen we nooit meer. Maar een grote mond met weinig inhoud heeft al snel gelijk, ook als dat feitelijk en aantoonbaar niet zo is. Handig gecombineerd met een ondermaats verantwoordelijkheidsgevoel en onderontwikkeld relativeringsvermogen leidt de populistische aanpak makkelijk tot misstanden. Het eigen recht is belangrijker dan het gelijk van de ander, en het uitdragen van de eigen mening kan alleen als de ander zijn kop houdt. De paradox is dat succesvolle zelfverheerlijking alleen werkt met instemming van de meerderheid. En dus slaat de popi-politicus of de fanatiek religieuze leider de oneindig rijke schakering van de samenleving plat tot een simpele keuze tussen goed en kwaad. Dat moet wel, want anders begrijpt het volk er niks van. Unanieme en onvoorwaardelijke devotie is gebaat bij het ontkennen van diversiteit. Nuancering verkleint immers het draagvlak. Dat daarmee relevante details verloren gaan is niet van belang. Macht corrumpeert hartstochtelijk. 

In een goedlopend democratisch proces worden dit soort extreme standpunten wel op tijd gerelativeerd en afgevlakt. Gewoon is al gek genoeg. Nauwkeurig navigerend tussen het algemeen belang en de noden van het individu, slingert de gemeenschap zich door de polder, zonder van de smalle dijk af te rijden. Naast Dutch Design, was ook dit model tot voor kort een overtuigend, herkenbaar export product.

Toch zit de wereld oneindig veel complexer in elkaar. Het bereiken van een bestemming vergt meer visie dan alleen een slingerweg volgen. In plaats van de één-dimensionale keuze tussen dictatuur en democratie, bestaat de werkelijkheid uit een oneindig aantal kruispunten en afslagen. Het verschil in normen en waarden tussen links en rechts, individueel versus algemeen belang, tussen korte en lange termijn, zekerheid en experiment, traditie en vernieuwing, angst en vertrouwen, globaal versus lokaal, en tussen spirituele en materiële werkelijkheid zijn misschien wel enigszins gerelateerd, maar vormen toch vooral een oneindige serie onafhankelijke parameters in de n-dimensionale ruimte van mogelijke toekomsten. Het spectrum is zo uitgebreid dat zelfs de meest briljante geesten zich er geen voorstelling van kunnen maken. Niet bij benadering. Ook zij hebben, net als het volk, modellen nodig om de werkelijkheid enigszins te kunnen bevatten. Het verschil is dat – waar het volk geen verschil ziet tussen model en werkelijkheid – zij wel snappen dat een formule wat anders is dan een sterrenstelsel, dat je niet in een maquette kan wonen, dat een plaatje niet hetzelfde is als een werkende website en dat je niet op je bestemming komt door over een landkaart te rijden.

Ontwerpen is navigeren en ontwerpers weten hoe dat moet. Zonder eigenbelang leiden ze het volk van idee naar product, van schets naar gebouw, van doelgroep-analyse naar werkende applicatie. Ontwerpers beschikken over de noodzakelijke stuurmanskunst en intuïtie. Of toch niet?

Als een globale crisis maakt dat bureaus veel goede ontwerpers moeten ontslaan, als een Eén Logo Project aan de “bovenkant” van de markt alle lucratieve overheidshuisstijlen om zeep kan helpen terwijl het succes van de vormpjesmarkt http://ontwerpen-voor-geld.nl veel ontwerpers nachtmerries bezorgt, en als twitterende politici geen communicatie bureau meer nodig hebben, is het dan niet legitiem te vragen of ontwerpers misschien ergens een afslag hebben gemist? Velen vinden natuurlijk nog van niet. Hun visie op het ontwerpvak is om vooral niet van de weg af te rijden, waar die weg naartoe leidt is minder van belang. Maar de realiteit is dat het volk nu zelf huisstijlen ontwerpt, in een permanente online pitch met € 150 voor de winnaar. En ook is realiteit dat de rest van kunst en vormgeving door de popi-politiek tot hobby is verklaard.
Ontwerpers die dat laten gebeuren verdienen niet beter.